ناصر خالدیان: چند سالی است که مجموعه عکس‌هایی قدیمی و نادر از دوره قاجار  از مناطق مختلف کردستان و آذربایجان  در وب منتشر شده که ناشر اصلی آن دانشگاه هاروارد آمریکاست. این عکس‌های  بی‌نظیر  را که  در واقع مربوط به آلبوم «علی خان والی» (متولد ۱۲۲۵ شمسی در  تهران-متوفی ۱۲۸۰) از امرای خوش‌قریحه کردستان و آذربایجان در دوره قاجار است، یکی از نوادگان وی  به همراه نسخه‌های خطی به دانشگاه هاروارد هدیه داده و با توجه به قدمت آن، از مجموعه عکس‌های تاریخی و ارزشمند تاریخ عکاسی جهان به شمار می‌رود.

علی خان، فرزند «قاسم‌خان والی» وزیرمختار ایران در روسیه است و هنگامی که در دوران جوانی همراه پدرش برای تحصیلات عازم روسیه می‌شود در کنار تحصیلات زبان فرانسه، تاریخ و جغرافیا و هندسه، هنر عکاسی را نیز می آموزد و در بازگشت از آنجا عکاسی از اماکن و محیط را شروع می‌کند. وی جزو اولین عکاسان ایرانی است که از محیط طبیعی عکسبرداری نموده است. اگرچه «ملک قاسم میرزا» به عنوان اولین عکاس ایرانی شناخته می‌شود ولی آلبوم علی‌خان دربردارنده تصاویری از اشخاص درباری و محیط داخلی عمارت‌ها و مردم عادی و دورنمای شهرها و اقوام مختلف نیز می‌باشد.

تصاویری که در آلبوم والی وجود دارد در طول حاکمیت وی از شهرها و قصبات برداشته شده است. وی حتی در نبردها و رویارویی با راهزنان، دوربین به همراه داشت که با توجه به قدمت تصاویر (حوالی سال‌های ۱۲۵۰ تا ۱۲۸۰ شمسی) ارزش آثار را دوچندان نموده است.

تعداد عکس‌های نفیس و تاریخی این مجموعه بسیار زیاد و دیدنی است و گلچین آنها در یک صفحه نیز دشوار بود. برخی از آنها را  از سایت کتابخانه دانشگاه هاروارد گرفته، ویرایش کرده و در هیوانیوز بازنشر نموده‌ایم.

 

* برای بزرگ‌نمایی و دیدن اندازه کامل تصاویر ، فلش دوطرفه بالای عکس را بزنید.

 

 

شرح عکس‌ها به ترتیب:

۱)‌ سربازخانه ساوجبلاغ (مهاباد) در روز سان فوج افشار که در آن ساخلو (پادگان) بودند.

۲) زنان درویش مهابادی در حلقه‌ی ذکر

۳) هه‌لپه‌رکی (رقص کردی) در ساوجبلاغ (مهاباد).

۴) نمایی از سنندج از روی دارالایاله. مسجد جامع و خانه شرف‌الملک و خانه ملک‌التجار در تصویر دیده می‌شود.

۵) امیرنظام گروسی، علی‌خان والی و امرای کرمانشاه در طاق‌بستان.

۶) قسمتی از شهر سنندج و کوه آبیدر

۷) امیر نظام گروسی

۸) علی‌خان والی

۹) علی‌خان والی با لباس کردی

۱۰) علی خان والی در مراسم سلام عید فطر، سنندج

۱۱) دورنمای ساوجبلاغ (مهاباد)

۱۲) دورنمای قصبه‌ی سردشت

۱۳) قسمتی از شهر کرمانشاه

۱۴) غلامحسین‌ خان حاکم سقز و اطرافیان

۱۵) جمعی از سران طایفه ی منگور در حوالی سردشت

۱۶) سربازخانه و عمارت کاخ در کرمانشاه

۱۷) قریه‌ی بوکان

۱۸) دورنمای سنندج

۱۹) دارالایاله سنندج

۲۰) طاق بستان کرمانشاه

۲۲) یک روز سیزده به‌در در سنندج

۲۳) علی خان هنگام تفرج در اطراف سنندج (آبیدر)