شنبه, ۰۲ بهمن ۱۳۹۵

درباره ما

Close
آخرین خبر با عنوان ، حل مشکلات چهار طرح و واحد صنعتی کردستان در دولت در 12 ساعت قبل منتشر شده است .
»   فرهنگ و هنر  »   «بەرەی چوار»، شێعری لادان و سەیروورەت
107 views
۱ دی ۱۳۹۵ , ساعت ۱:۰۰
«بەرەی چوار»، شێعری لادان و سەیروورەت

«بەرەی چوار»، شێعری لادان و سەیروورەت

 «بەرەی چوار»، شێعری لادان و سەیروورەتحه‌مه‌ی که‌ریمی: ۱) دوابەدوای گۆڕانکارییەکانی نیوەی دووەمی حەفتاکان و ئەو کەشە فکری، سیاسی و کۆمەڵایەتییەی کە ئێران و رۆژهەڵاتی گرتەوە، دەرەتانێک درووست بوو بۆ ئەوەی هەندێ لە شاعیر و کەسەکان هەست بە گۆڕانێکی تازە و ئاوانگارد بکەن بە نیسبەت شیعر و ئەدبی رۆژهەڵاتەوە ، بۆیە هەر ئەو کۆمەڵە شاعیرە لە نیوەی دووەمی حەفتاکاندا (١٣٧٧) لە بەیاننامەیەکی هەشت بڕگەییدا پرۆژەیەکی ئەدەبیی هونەرییان لە ژێر ناو «داکار» بە واژۆی چەند کەس لە شاعیران و چالاکانی ئەدەبی رۆژهەڵات کە لە سیروانی ئەو کاتدا بڵاو کرایەوە، راگەیاند.
پرۆژی «داکار» لە دوو حاڵەتی گشتیدا بیچمی گرت، یەکەم، هەست بە نوێتر کردنەوەی شیعر و ئەدەبی رۆژهەڵات لە ژێر کارتێکەری گۆڕانکارییەکانی ئێران و کوردستاندا و دووەم هەوڵدان بۆ دەربازبوون لەو کەشە ئەدەبیە زاڵەی کوردستانی باشوور و ئەدەبی فارسی، کە سێبەریان خستبوە سەر شیعر و ئەدەبی رۆژهەڵات، ئەوەندە کە ئاسۆی روانینی شاعیرانی رۆژهەڵات گەیشتن بە شاعیرانی دەرکەوتەی ئەم دوو ئەدەبە بوو.
داکار، کە لە سەرەتادا و بە پێی راگەیاندنی بەیاننامەکەی، خولیای بەرەیەکی ئاوانگاردی هونەریی ئەدەبی هەبوو، هاوکات هەوڵی خۆ رێکخستن بوو لە گەڵ گۆڕانکارییەکان بە گشتی و رەها کردنی شیعری کوردی لەو رۆمانتیسیزمەی کە (لە پاش پرۆژە ناتەواوەکەی سوارە و دابڕانی پاش سوارەییەکان لە پرۆژەی پرسی ناتەواوی «شار» ی سوارە و گەڕانەوە بۆ رۆمانتیسیزمی فەردی و بەدبینی و کۆمەڵایەتی) کە شیعری رۆژهەڵاتی گرتبوەوە، بەڵام بە هۆی ئەو دژوازییەی کە «داکار» لە خۆیدا هەڵی گرتبوو، (لە لایەک مەبەستێکی ئاوانگاردیانەی ئەدەبیی هونەریی هەبوو، وەک لە مانیفیستۆکەیدا دەردەکەوێ لە لایەکیتروە خولیای رۆمانتیسزم داڵدەی دابوو، داکار نە توانی خولیاکانی بێنێتە دی وە نە توانیشی لە ژێر سێبەری شیعری باشوورخۆی دەربازبکات.
بەمەوە «داکار» پاش فەترەیەکی کەم تووشی بن بست هات و هەندێک لە شاعیرانی ئەو پرۆژە راوەستان و هەندێکیتریان لە رەوتی جیاواز و نوێتردا خۆیان بینییەوە.

 

 

۲) پاش پرۆژەی داکار، سێ جۆر شیعری نوێ و جیاواز، (کە هەوڵیاندا بگەڕێنەوە سەرئەو پرۆژە ناتەواوەی سوارە،کە پاش سوارەییەکان لێی دابڕابوون) لە جوگرافیای شیعری رۆژهەڵاتدا دەرکەوتن.
شیعری «نوێترخوازیی» کە یەکەم دەقەکانی بە شیعرەساتەکانەوە دەستپێدەکا، بە دەسپێکەری حەمەساڵەی سووزەنی، شیعری «شێت»ی یونس رەزایی، و رەوتی «بەرەی چوار»ی شیعری رۆژهەڵات بە دەسپێکەری رەزا عەلی‌پوور.

 

 

۳) پێش دەرکەوتنی دەقە شیعرییەکانی بەرەی «چوار» شیعری کوردستانی رۆژهەڵات لە نێوان ئەدەبی فارسی و ئەدەبی کوردستانی باشور لە هاتۆچۆدا بوو، هەر ئەمەش وایکردبوو کە شیعری رۆژهەڵات زیاتر وەک پاشکۆی ئەو دوو ئەدەبە دەربکەوێ و هەڵگری ناسنامەیەکی تایبەت بە خۆی نەبێ، هاوکات خاڵێکی گرنگ و بەدیار کە بەرەی «چوار»ی شیعری رۆژهەڵات لە رەوتە شیعرییەکانی پێش خۆی لە پاش سوارییەکانەوە تا ساتەوەختی دەرکەوتنی ئەو گۆڕانە ئەساسیەی کە دواتر بە ناو بەرەی چوارەوە بیچمی گرت جیا دەکاتەوە، (جا ئەگەر بمهەوێ ئاماژە بدەم بە ساتەوەختی بڵاوبوونەوەی دەق شیعرییەکان و دواتر کتێبەکانی سەر بەم ڕەوتە شیعرییە، ئەوە دەگەڕێمەوە بۆ کۆتایی حەفتاکان و سەرەتای هەشتاکان، بە بڵاوبوونەوەی دەقی شیعری رەزا عەلی‌پوور، حەمەی موەفەقی، کەماڵ ئەمینی، دانا مەنووچێهری (لە سەرەتاوە)، بەیان عەزیزی، شاهۆ مەحموودی و هەندێ لەو کەسانەش کە دواتر لە ناو کەیسی «رەوتی بەرەی چوار»دا شیعریان نووسی، وەکوو سەلاح موحەممەدی، جەمیل مورادی، هوشیار بابایی، حەمەی کەریمی، قادر نیازی، سەیوان نیک‌پەی، شەریف مورادی…. و هاوکات هەندێ لەو کەسانەیتریش کە ناڕاستەوخۆ، کەم تا زۆر کاریگەرییان وەرگرت لە پێشنیار و ئیمکانەکانی ئەم چەشنە شیعرە، وەک کتێبە سەرەتاییەکانیش شیعری: «قاڵییەک دەناسم لە هەرچی گوڵیەتی ماندووە» رەزا عەلی‌پوور، بڵاکراوەی ٢٠٠۶، «قاڵاو یانێ قەفەسێکی خاڵی» کەماڵ ئەمینی، و دواتریش «خەونبازی» جەمیل مورادی ٢٠١١ و هەندێ لەو کتێبانەش کە دیسانەوە ناڕاستەوخۆ لە پێشنیار و ئیمکانەکانی ئەم رەوتە شیعرییە کەڵکیان وەرگرتووە) لەو کتێبانەن کە سەر بەم رەوەتە یان نزیک لەم رەوتە شیعرییە هاتوونەتە بەرهەم.
جگە لەو پارمێتر و تەکنیکە جیاوازانەی کە وەک پاکێجێ لە هەندێ لە شیعرەکانی سەر بەم رەوتەدا خۆی دەنوێنێ (وەکوو: چەند فۆرمی، تەکەسوور و تەعلیقی رەوایەت، فرە دەنگی و فرەلەحنی، داڕشتنی تەسویری زێدەدێترمینیستی، دروستکردنی فەزای کاتکراو و پچڕ پچڕ، بە سانتراڵیزەکردنی زمان لە دەقدا و ڕەهاکردنی لە هەر چەشنە تێڕوانینێکی ئامرازیانە، بە کارهێنانی زمانی محاورە و ئەدەبی زارەکی و ئایرۆنیک و پارۆدی، لێکترازان و خاپوور کردنی دیسکۆرس و کانتێکستی زاڵی کەلان رەوایەتە زمانی و واتاییەکان، بەرجەستەکردنەوەی شار بە هەموو جومگە و ترافیکەکانیەوە لە دەقدا) ،جگە لە کۆی ئەم پاکێجە کە دەکرێ وەک پارامێترە ئەساسییەکانی شیعری بەرەی چوار باس بکرێ، وەک ئاماژەم پێدا خاڵی جیاواز و بەرچاوی ئەم شیعرە کە دەکرێ بە خاڵی جیاکەرەوش ناوی ببەین، «ئەو پێناسە تایبەت و جیاوازە بوو کە بە نیسبەت شێعرەوە هەیبو»وە لە ساتەوەختی دەرکەوتنیەوە بە دەسهەڵگرتن و لادان لە شیعری پێش خۆی وەکوو هەر ئەمرێکی نوێخوازانە، توانی ناسنامەیەکی تایبەت بە نیسبەت شیعری رۆژهەڵاتەوە دەستەبەر بکا وهاوکات گوفتمانێکی شیعرییش لە ئەدبیاتی رۆژهەڵاتدا بێنێتە ئاراوە، (کە بە هەموو لاوازی و خەسارەکانیەوە، کە بەشێکی هەرە بەرچاوی لە غیابی خوێندنەوە و ڕەخنەی جیدیی ئەم شیعرەدا درووست بووە) تاکوو ئێستاش پێشنیار و ئیمکاناتەکانی لە شیعرەدا کاریگەری خۆیان هەبووە و هەیە .
شاعیری ئەم رەوتە شیعرییە باش لەوە گەیشتووە دەبێ سەییال بێ و بە مەبەستی گەیشتن بە حەقیقەتی شیعری لە نێوان کەشف و داهێناندا لە باڵانسدا بێ و هاوکات بە دوو چەمکی “«نەفی و تەیید» کار بکات، لەو شوێندا کە خەریکە رەخنە لە بابەتێکی خۆی دەگرێ و دژ بە خۆی ئەوەستێتەوە، دەبێ گەرای ئەمرێکی نوێتر دانێ و پێشنیاری تازەتری بۆ شیعرهەبێ، دژ بە ساختارە چەقبەستووەکان بوەستێ و تەنانەت پرسیار لە شتە بەڵگە نەویستەکانیش بکات و بە رەخنە و خوێندنەوەی خۆی دژ بە رابردووی و ئێستای بوەستێتەوە، ئەمە رەنگە خەسڵەت و جەوهەری هەر چەشنە نوێخوازی و ئەدەبێکی ئاوانگارد بێ، کە دواتر و لە حاڵەتی سەییال بوونیدا دژ بە رابردووی خۆی و بگرە ئێستاشی دەوەستێتەوە.
شیعری بەرەی چوار لە گەڵ خۆیدا هەندێ پێشنیار و ئیمکاناتی جیاوازی ئاراستەی شیعر کردوە کە تاکوو ئێستاش کاریگەریی هەبووە لە سەر نەوەیەکی تازە پێگەیشتوو و هەندێ لەو کەسانەش کە پێشتر لە رێباز و رەوتی تردا خۆیان دەبینییەوە، و تەنانەت ئەوانەش کە هەر ئێستا خەریکن لە پێشنیار و ئیمکاناتە جیاوازەکانی ئەم رەوتە شیعرییە ئەرتزاق ئەکەن و بگرە حاشا لە دەسکەوتەکانیشی دەکەن. بەڵام ئەم شێعرە تەنانەت بەو ڕەخنانەوە کە پێی واردە و پێشتر ئاماژەم پێدا، تاکوو ئێستاش لە سەیروورەت و رەوتدایە.

۱۳۹۵/۸/۷
٢٨ی ئوکتۆبەری ٢٠١۶

مطالب مشابه:

بەرەی چوار؛ شیعری دۆزەخ
ڕەزا عەلی‌پوور

ارسال پاسخ یا نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


  • پذیرش آگهی در هیوانیوز

  • تلگرام هیوا نیوز